Eisenhüttenstadt is geen stad die toevallig is ontstaan. De oorspronkelijke opzet vertelt het verhaal van een tijd waarin een nieuwe samenleving gebouwd moest worden.

In de jaren vijftig moest hier een nieuwe samenleving vorm krijgen. De staalindustrie vormde het hart van die ontwikkeling en rond de fabriek ontstond een compleet nieuwe stad. Brede lanen, ruime pleinen, woonwijken en monumentale gebouwen moesten een modern en collectief toekomstbeeld uitstralen.

Wie vandaag door Eisenhüttenstadt loopt, ziet niet alleen de resten van dat ideaal. Je ziet ook hoe de tijd daarop heeft ingegrepen. Sommige gebouwen en straten hebben hun oorspronkelijke karakter behouden. Andere plekken zijn veranderd, verouderd of kregen een nieuwe functie. Tussen de architectuur en de sporen van de industrie bevinden zich de mensen die er wonen en werken.

In deze serie kijk ik niet alleen naar de architectuur, maar vooral naar de sporen van de geschiedenis die in het huidige straatbeeld zichtbaar blijven.

Eisenhüttenstadt ontstond vanuit een ambitieus idee. In 1950 besloot de regering van de DDR tot de bouw van een nieuwe stad naast een nieuw staalcomplex. De stad kreeg aanvankelijk de naam Stalinstadt en moest het bewijs worden dat de socialistische samenleving in staat was een moderne en vooruitstrevende leefomgeving te creëren.

De architectuur kreeg daarin een belangrijke rol. De eerste woonwijken werden zorgvuldig ontworpen met brede straten, groene ruimtes, pleinen en monumentale gebouwen. Wonen en werken moesten dicht bij elkaar liggen. De stad was niet organisch gegroeid, maar ontworpen vanuit een ideaalbeeld van hoe een nieuwe samenleving eruit zou kunnen zien.

Na de Duitse hereniging veranderde de betekenis van de stad ingrijpend. De economie werd opnieuw ingericht, het staalbedrijf kreeg een andere positie en veel inwoners vertrokken op zoek naar werk en nieuwe mogelijkheden. Waar Eisenhüttenstadt ooit symbool stond voor vooruitgang, werd de stad steeds vaker geconfronteerd met leegstand en een veranderende bevolking.

Toch is het verleden hier niet verdwenen. Het is juist opvallend aanwezig. In de straten, de woonblokken en de pleinen zijn de ideeën van de DDR nog altijd herkenbaar. Sommige gebouwen zijn zorgvuldig behouden, andere dragen duidelijk de sporen van ouderdom en gebruik. Tussen de monumentale architectuur bevinden zich alledaagse taferelen die weinig met ideologie te maken lijken te hebben: iemand die de was buiten hangt, een auto langs de straat, een leeg plein of een gebouw dat langzaam zijn oorspronkelijke betekenis verliest.

Juist die combinatie maakt Eisenhüttenstadt voor mij interessant. De stad vertelt niet alleen het verhaal van een verdwenen politieke werkelijkheid, maar ook dat van mensen die verder leven in een omgeving die ooit voor een heel andere toekomst werd ontworpen.

Eisenhüttenstadt laat daarmee zien dat een stad haar geschiedenis niet achter zich kan laten. Het verleden blijft zichtbaar in het landschap, in de gebouwen en in de manier waarop mensen zich tot die omgeving verhouden.